Giãn đồng tử là gì? Nguyên nhân và phương pháp xử lý hiệu quả

Giãn đồng tử là gì và liệu có đáng lo ngại không? Trong nhiều trường hợp, đây chỉ là phản ứng tự nhiên của cơ thể khi thay đổi ánh sáng hoặc cảm xúc. Tuy nhiên, đôi khi tình trạng này cũng có thể liên quan đến vấn đề về mắt hay thần kinh, vì vậy việc hiểu rõ nguyên nhân và dấu hiệu đi kèm sẽ giúp bạn yên tâm hơn trong việc chăm sóc sức khỏe.

Giãn đồng tử là gì?

Đồng tử là lỗ tròn màu đen nằm ở giữa mống mắt. Chức năng chính của đồng tử là điều chỉnh lượng ánh sáng đi vào trong mắt. Khi ánh sáng mạnh, đồng tử sẽ co nhỏ lại để bảo vệ võng mạc. Khi ở nơi thiếu sáng, đồng tử sẽ giãn ra để thu nhận nhiều ánh sáng hơn, giúp chúng ta nhìn rõ hơn.

Ở người trưởng thành khỏe mạnh, đường kính đồng tử thường dao động từ khoảng 2 đến 4 milimet trong điều kiện đủ sáng và có thể giãn đến 6 đến 8 milimet trong bóng tối. Quá trình co giãn này được kiểm soát bởi hệ thần kinh tự chủ. Giãn đồng tử xảy ra khi đồng tử mở rộng bất thường hoặc không co lại đúng cách trước ánh sáng. Tình trạng này có thể xuất hiện ở một mắt hoặc cả hai mắt. Nếu hai bên đồng tử có kích thước chênh lệch rõ rệt, hiện tượng này còn được gọi là  anisocoria.

Trong y học, giãn đồng tử còn được gọi là mydriasis. Đây có thể là phản ứng sinh lý bình thường trong môi trường tối hoặc khi cơ thể chịu tác động của cảm xúc mạnh. Tuy nhiên, nếu giãn đồng tử kéo dài và không liên quan đến yếu tố ánh sáng, bạn cần theo dõi cẩn thận.

Xem thêm: Khoảng cách đồng tử là gì? Cách đo chuẩn nhất

Dấu hiệu của giãn đồng tử ở mắt

Giãn đồng tử là tình trạng đồng tử mở rộng bất thường và không co lại đúng cách khi tiếp xúc với ánh sáng. Hiện tượng này có thể xảy ra tạm thời do yếu tố sinh lý, nhưng cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo vấn đề về mắt hoặc thần kinh nếu đi kèm các biểu hiện bất thường khác.

• • Đồng tử to bất thường: Kích thước đồng tử lớn hơn bình thường và không co lại rõ khi gặp ánh sáng mạnh. Tình trạng này có thể quan sát thấy rõ khi so sánh với người khác hoặc khi soi gương dưới ánh sáng.
  • Nhạy cảm với ánh sáng: Dễ bị chói mắt, khó chịu khi ra nắng hoặc ở nơi có ánh sáng mạnh do đồng tử không thu nhỏ kịp thời. Người bệnh thường phải nheo mắt hoặc che tay để giảm cảm giác chói.
  • Nhìn mờ, đặc biệt khi nhìn gần: Khó đọc sách, sử dụng điện thoại hoặc làm việc ở khoảng cách gần vì khả năng điều tiết bị ảnh hưởng. Thị lực có thể cải thiện nhẹ khi thay đổi khoảng cách nhìn nhưng vẫn không rõ nét như bình thường. Trong một số trường hợp, nếu đeo kính nhưng tròng kính không phù hợp hoặc lắp chưa đúng tâm, mắt có thể phải điều tiết nhiều hơn khiến cảm giác khó chịu trở nên rõ rệt.
  • Hai bên đồng tử không đều nhau: Một mắt có đồng tử to hơn mắt còn lại, nhất là khi tình trạng xuất hiện đột ngột. Sự chênh lệch này có thể rõ ràng hơn khi chiếu ánh sáng trực tiếp vào mắt.
  • Phản xạ ánh sáng kém: Khi chiếu đèn vào mắt, đồng tử co rất chậm hoặc hầu như không co lại. Đây là dấu hiệu quan trọng giúp bác sĩ đánh giá chức năng thần kinh thị giác.
  • Kèm theo triệu chứng khác: Có thể xuất hiện đau đầu, đau mắt, buồn nôn hoặc giảm thị lực nếu liên quan đến vấn đề thần kinh hay nhãn áp. Khi các triệu chứng này xuất hiện cùng lúc, người bệnh cần được thăm khám sớm để tránh biến chứng nguy hiểm.

Việc nhận biết sớm các dấu hiệu giãn đồng tử sẽ giúp bạn chủ động theo dõi tình trạng sức khỏe đôi mắt. Nếu các biểu hiện kéo dài, xuất hiện đột ngột hoặc kèm theo đau đầu, giảm thị lực, bạn nên thăm khám chuyên khoa mắt càng sớm càng tốt để được chẩn đoán và xử trí kịp thời.

Nguyên nhân gây giãn đồng tử

Nguyên nhân gây giãn đồng tử rất đa dạng, có thể xuất phát từ phản ứng sinh lý bình thường của cơ thể hoặc liên quan đến bệnh lý tại mắt và hệ thần kinh. Việc hiểu rõ từng nhóm nguyên nhân sẽ giúp bạn đánh giá mức độ nguy hiểm và chủ động xử lý kịp thời. Dưới đây là những nguyên nhân thường gặp nhất:

• • Phản ứng sinh lý với ánh sáng yếu: Khi ở trong môi trường tối hoặc ánh sáng mờ, đồng tử sẽ tự động giãn ra để thu nhận nhiều ánh sáng hơn, giúp nhìn rõ hơn. Đây là cơ chế hoàn toàn bình thường của cơ thể.
  • Căng thẳng, cảm xúc mạnh: Lo lắng, sợ hãi hoặc hưng phấn có thể kích hoạt hệ thần kinh giao cảm, làm đồng tử giãn tạm thời.
  • Tác dụng của thuốc: Một số loại thuốc nhỏ mắt (dùng khi khám đáy mắt), thuốc chống trầm cảm, thuốc kháng histamin hoặc thuốc điều trị thần kinh có thể gây giãn đồng tử.
  • Chấn thương vùng đầu hoặc mắt: Tổn thương não, dây thần kinh vận nhãn hoặc chấn thương trực tiếp vào mắt có thể làm đồng tử giãn bất thường, đặc biệt nếu chỉ xảy ra ở một bên.
  • Rối loạn thần kinh: Các vấn đề liên quan đến dây thần kinh số III (dây thần kinh vận nhãn) có thể ảnh hưởng đến khả năng co đồng tử.
  • Tăng nhãn áp cấp: Trong một số trường hợp như cơn tăng nhãn áp góc đóng cấp, đồng tử có thể giãn kèm theo đau mắt dữ dội và giảm thị lực.

Nếu tình trạng giãn đồng tử xảy ra đột ngột, kéo dài hoặc kèm theo đau đầu, nhìn mờ, buồn nôn, bạn nên đi khám chuyên khoa mắt sớm để xác định nguyên nhân và xử lý kịp thời.

Giãn đồng tử có nguy hiểm không?

Giãn đồng tử có nguy hiểm hay không còn phụ thuộc vào nguyên nhân gây ra tình trạng này. Trong nhiều trường hợp, đây chỉ là phản ứng sinh lý bình thường của cơ thể. Tuy nhiên, cũng có những tình huống giãn đồng tử là dấu hiệu cảnh báo vấn đề nghiêm trọng về mắt hoặc thần kinh.

Trường hợp bình thường 

Giãn đồng tử thường không đáng lo ngại trong một số tình huống sinh lý tự nhiên của cơ thể. Đây là phản ứng bình thường giúp mắt thích nghi với điều kiện môi trường hoặc phục vụ mục đích thăm khám. Cụ thể:

• • Xảy ra khi ở trong môi trường thiếu ánh sáng: Khi bước vào phòng tối hoặc khu vực ánh sáng mờ, đồng tử sẽ tự động giãn ra để thu nhận nhiều ánh sáng hơn, giúp mắt nhìn rõ hơn. Đây là phản xạ sinh lý hoàn toàn bình thường của cơ thể.
  • Xuất hiện sau khi nhỏ thuốc giãn đồng tử để khám mắt: Trong quá trình khám đáy mắt, bác sĩ thường sử dụng thuốc làm giãn đồng tử để quan sát rõ cấu trúc bên trong. Tình trạng này chỉ mang tính tạm thời và sẽ hết khi thuốc hết tác dụng.
  • Chỉ kéo dài trong thời gian ngắn rồi tự trở lại bình thường: Giãn đồng tử sinh lý thường không kéo dài nhiều giờ hoặc nhiều ngày. Khi điều kiện ánh sáng thay đổi hoặc cơ thể ổn định lại, đồng tử sẽ tự co về kích thước bình thường.
  • Không kèm theo đau đầu, nhìn mờ hay các triệu chứng bất thường khác: Nếu giãn đồng tử không đi kèm đau mắt, buồn nôn, chóng mặt hoặc suy giảm thị lực, bạn có thể yên tâm theo dõi tại nhà mà chưa cần can thiệp y tế.

Trong những trường hợp này, đồng tử sẽ tự co lại khi ánh sáng thay đổi hoặc khi thuốc hết tác dụng, nên bạn có thể yên tâm theo dõi mà không cần quá lo lắng.

Trường hợp nguy hiểm

Giãn đồng tử có thể là dấu hiệu cảnh báo vấn đề nghiêm trọng nếu xuất hiện bất thường hoặc đi kèm các triệu chứng toàn thân. Bạn cần đặc biệt lưu ý khi có những biểu hiện sau:

• • Xuất hiện đột ngột và chỉ xảy ra ở một bên mắt: Nếu một bên đồng tử giãn bất thường trong khi bên còn lại bình thường, đặc biệt xảy ra đột ngột, đây có thể là dấu hiệu tổn thương thần kinh hoặc mạch máu não.
  • Đau đầu dữ dội: Cơn đau đầu mạnh, xuất hiện bất ngờ kèm theo giãn đồng tử có thể liên quan đến xuất huyết não hoặc phình mạch não, cần được cấp cứu ngay.
  • Nhìn đôi hoặc giảm thị lực nhanh: Khi thị lực suy giảm nhanh chóng hoặc xuất hiện nhìn đôi, tình trạng này có thể cho thấy dây thần kinh vận nhãn đang bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
  • Sụp mí mắt: Sụp mí đi kèm giãn đồng tử có thể là dấu hiệu tổn thương dây thần kinh số ba, một tình trạng cần được thăm khám chuyên khoa thần kinh khẩn cấp.
  • Buồn nôn, chóng mặt: Các triệu chứng toàn thân này có thể liên quan đến tăng áp lực nội sọ hoặc cơn tăng nhãn áp cấp tính, đặc biệt khi xuất hiện cùng đau mắt.
  • Yếu tay chân hoặc rối loạn ý thức: Đây là những dấu hiệu thần kinh nghiêm trọng có thể liên quan đến đột quỵ hoặc tổn thương não, cần được đưa đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt.

Những dấu hiệu này có thể liên quan đến tổn thương dây thần kinh, phình mạch não, xuất huyết não hoặc cơn tăng nhãn áp cấp tính. Đây là các tình trạng nguy hiểm, cần được đưa đến cơ sở y tế để thăm khám và xử lý càng sớm càng tốt.

Ngoài ra, việc xác định giãn đồng tử có nguy hiểm không cần dựa vào hoàn cảnh xuất hiện và các triệu chứng đi kèm. Nếu chỉ là phản ứng tạm thời do thay đổi ánh sáng hoặc thuốc nhỏ mắt, bạn có thể theo dõi tại nhà. Tuy nhiên, khi tình trạng xảy ra đột ngột, kéo dài hoặc kèm theo các dấu hiệu bất thường như đau đầu, giảm thị lực hay rối loạn ý thức, bạn nên đi khám ngay để được can thiệp kịp thời, tránh những biến chứng ảnh hưởng đến thị lực và sức khỏe toàn thân.

Xem thêm: Rối loạn thị giác là gì? Nguyên nhân và dấu hiệu cần biết

Phương pháp điều trị giãn đồng tử

Việc điều trị giãn đồng tử phụ thuộc hoàn toàn vào nguyên nhân gây ra tình trạng này. Có trường hợp chỉ là phản ứng sinh lý tạm thời, nhưng cũng có thể liên quan đến bệnh lý thần kinh hoặc chấn thương cần xử lý khẩn cấp. Vì vậy, người bệnh nên được thăm khám chuyên khoa mắt hoặc thần kinh để xác định chính xác nguyên nhân trước khi điều trị.

• • Xử lý nguyên nhân sinh lý hoặc tạm thời: Nghỉ ngơi đầy đủ, hạn chế ánh sáng mạnh đột ngột và điều chỉnh hoặc ngưng thuốc theo chỉ định bác sĩ nếu giãn đồng tử do tác dụng phụ.
  • Điều trị do chấn thương đầu hoặc mắt: Cần cấp cứu kịp thời, có thể chụp CT/MRI để đánh giá tổn thương; theo dõi nội trú hoặc phẫu thuật nếu có tụ máu hay chấn thương nghiêm trọng.
  • Điều trị bệnh lý thần kinh: Áp dụng can thiệp nội khoa hoặc phẫu thuật trong trường hợp phình mạch, u não hoặc tổn thương dây thần kinh; theo dõi tại cơ sở chuyên khoa thần kinh.
  • Kiểm soát migraine (đau nửa đầu có aura): Sử dụng thuốc theo chỉ định và điều chỉnh lối sống để hạn chế tái phát khi giãn đồng tử xuất hiện thoáng qua do migraine.
  • Hỗ trợ bảo vệ mắt: Đeo kính râm giảm chói, dùng thuốc nhỏ mắt theo đơn và khám mắt định kỳ để theo dõi kích thước đồng tử và thị lực. Việc lựa chọn gọng kính vừa vặn với khuôn mặt cũng giúp giữ tròng kính ổn định, hạn chế lệch tâm nhìn và tạo cảm giác thoải mái khi sử dụng hằng ngày.

Giãn đồng tử có thể chỉ là phản ứng sinh lý bình thường của cơ thể khi thay đổi ánh sáng, cảm xúc hoặc sau khi nhỏ thuốc khám mắt. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, đây cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo các vấn đề nghiêm trọng liên quan đến mắt hoặc hệ thần kinh. Việc nhận biết sớm các triệu chứng đi kèm như đau đầu, nhìn mờ, chóng mặt hoặc suy giảm thị lực đóng vai trò rất quan trọng. Theo dõi sát những biểu hiện bất thường sẽ giúp bạn chủ động xử lý và hạn chế tối đa nguy cơ biến chứng ảnh hưởng đến thị lực.

Nếu bạn nhận thấy tình trạng giãn đồng tử kéo dài, đồng tử hai bên không đều hoặc mắt trở nên nhạy cảm với ánh sáng dù đã đeo kính, bạn không nên chủ quan bỏ qua. Việc kiểm tra sớm sẽ giúp xác định nguyên nhân chính xác và hạn chế những ảnh hưởng không mong muốn đến thị lực. Ngoài ra, kiểm tra lại khoảng cách đồng tử khi cắt kính cũng là bước cần thiết để đảm bảo tròng kính được lắp đúng vị trí quang học, giúp mắt nhìn rõ và giảm tình trạng mỏi mắt khi sử dụng lâu dài.

📞 Hotline: 1900 9999 37
📅 Đặt lịch kiểm tra mắt miễn phí: Tại đây.